quam — Lewis & Short
quam (archaic form quamde or quande:
I
quamde pro quam usos esse antiquos, cum multi veteres testimonio sunt, tum Ennius ... et Lucretius (1, 640),Fest. p. 261 Müll.; cf. Enn. Ann. v. 29, and v. 139 Vahl. So, too, Naev. ap. Fest. s. v. topper, p. 352 Müll.), adv. qui, in what manner, how, how much, as much as:
quam nihil praetermittis in consilio dando! quam nihil tamen, quod tibi placeat, explicas!Cic. Att. 9, 2, A, 1:
ut se accusari nolunt! quam cupiunt laudari!id. Fin. 5, 22, 61:
quam multa, quam paucis!id. Fam. 11, 24, 1:
quam sint morosi, intellegi potest,id. ib. 7, 15, 1:
quam vellet, cunctaretur,id. Div. 1, 26, 56:
memoriā tenetis, quam valde universi admurmurarint,Cic. Verr. 2, 5, 16, § 41:
quam quisque potest,as much as each one can, Ov. Tr. 3, 4, 75:
quam potuit,as far as he was able, Val. Max. 4, 1, 5.—With possum and a sup.:
concede huc ab isto, quam potest longissime,as far as possible, Plaut. Men. 5, 2, 81:
quam possunt mollissime,as gently as possible, Cic. N. D. 2, 52, 129.—Also without possum:
quam maximas, quam primum, quam saepissime gratias agere,Cic. Fam. 13, 6, 5:
ut quam angustissime Pompeium contineret,Caes. B. C. 3, 45.— With posit. (post-Aug.):
tum Manlius ... quam poterat clarā voce denuntiavit,Val. Max. 6, 4, 1; 3, 2, 1 ext.; 4, 5, 1:
dixi de philosophiā quam breviter potui,Lact. 3, 17, 1:
tusa cribrataque vino, quam possit excellenti,as excellent as possible, Plin. 20, 24, 100, § 264; 18, 28, 68, § 274.—
B In dependent clauses, indirect questions, etc.:
est fidei nostrae, declarare, quam memores simus,Cic. Phil. 14, 11, 29:
scio, quam timida sit ambitio,id. Mil. 16, 42:
quam id ratum sit, tu judicabis,id. Att. 6, 1, 7:
id quam injustum esset, non videbat,id. Off. 3, 21, 82:
dici non potest quam sim disputatione tuā delectatus,id. Tusc. 2, 4, 10; id. N. D. 2, 20, 52; id. Ac. 2, 17, 52; id. Fin. 1, 11, 37; 1, 20, 65; 5, 12, 35; Cic. Verr. 2, 1, 18, § 47; 2, 1, 21, § 52; 2, 4, 44, § 98:
videte quam iniqui sint,Sall. J. 85, 25; 62, 9:
ut sentias quam vile sit corpus,Liv. 2, 12, 3; 24, 5, 2; Nep. Timoth. 4, 2.—
II In partic.
A In comparisons, as, than.
1 With tam:
tam ego ante fui liber, quam gnatus tuos,Plaut. Capt. 2, 2, 60; cf. id. ib. 3, 4, 11:
si era me sciat tam socordem esse quam sum,id. Cist. 4, 2, 5:
tua est imago: tam consimilis est, quam potest,id. Men. 5, 9, 4:
tam esse clemens tyrannus quam rex importunus potest,Cic. Rep. 1, 33, 50; id. Div. 1, 6, 10 et saep.; v. tam.—
2 With ellipsis of corresp. tam:
homo non, quam isti sunt, gloriosus,not so celebrated as those, Liv. 35, 49:
claris majoribus, quam vetustis,rather than, Tac. A. 4, 61.—
3 With sup. and a corresp. tam, by how much the more, the more: quam acerbissima olea oleum facies, tam oleum optimum erit, the bitterer the olives, the better will be the oil, Cato, R. R. 65, 1:
quam paucissimos reliqueris, tam optimi fiunt,Varr. R. R. 2, 9:
quam quisque pessume fecit, tam maxume tutus est,Sall. J. 31, 14.—
4 With magis:
quam magis ... tam magis,the more ... the more, Plaut. Bacch. 5, 1, 5.—With tam omitted:
quam magis exhausto spumaverit ubere mulctra, Laeta magis pressis manabunt flumina mammis,Verg. G. 3, 309.— With the second magis omitted:
quam magis te in altum capessis, tam aestus te in portum refert,Plaut. As. 1, 3, 6.—
In the reverse order: tam magis ... quam magis,the more ... the more, Verg. A. 7, 787. —
5 With tanto:
quam magis ... tanto magis,the more ... the more, Plaut. Men. 1, 1, 19; so Lucr. 6, 460.—
6 With a double comp.:
ne libentius haec in illum evomere videar, quam verius,with more freedom than truth, Cic. Mil. 29, 78:
non acrior quam pertinacior impetus Romanorum,Liv. 31, 35:
discrimen me occupavit, meliore hostium quam meo tempore,Curt. 7, 7, 9.—
7 Tam ... quam, with the comp. for the posit., so ... as:
per dexteram te istam oro non tam in bellis et proeliis, quam in promissis et fide firmiorem,Cic. Deiot. 3, 8.—
8 After comparatives or words of comparison, than:
nobis nihil est tlmendum magis quam ille consul,Cic. Att. 7, 9, 3:
his igitur, quam physicis potius credendum existimas?id. Div. 2, 16, 37; Cassius ap. Cic. Fam. 15, 19, 1; Cic. Pis. 26, 62:
majorem pecuniam praetori polliceri, quam quantam hic dedisset,Cic. Verr. 2, 2, 29, § 70; id. de Or. 1, 36, 167:
qui plures milites eorum occidisset, quam quot superessent,Liv. 35, 12.—So after verbs which imply comparison, verbs of preference, excellence, etc.; after praestat, Caes. B. G. 7, 17, 4; after malo:
esse quam videri bonus malebat,Sall. C. 54, 5:
an est quod ego malim quam?Cic. Par. 1; after statuo, Nep. Dat. 8, 1; after probo, Tac. A. 1, 58; after volo ( = bou/lomai h)/), Liv. 3, 68, 11; 25, 29, 6.— Rarely quantus is used to strengthen quam, after comp.:
de re majore quam quanta ea esset,Liv. 30, 23, 2:
implere homines certioris spei, quam quantam fides promissi humani subicere solet,id. 26, 19, 2 Weissenb. ad loc.;
22, 2, 19.— But quam is often omitted after plus, minus, amplius, etc., without changing the case: minus duo milia hominum effugerunt,Liv. 24, 16, 4:
plus partem dimidiam hominum caesam,id. 36, 40, 5; cf. id. 29, 25, 2:
cum decem haud plus milibus militum,id. 28, 1, 5:
ut hoc nostrum desiderium ne plus sit annuum,Cic. Att. 5, 1, 1:
ferre plus dimidiati mensis cibaria,id. Tusc. 2, 16, 37:
plus quingentos colaphos infregit mihi,Ter. Ad. 2, 1, 45; Prop. 2, 19, 18 (3, 17, 32); v. Zumpt, Gram. § 485.—
9 With sic (poet.):
quam multā grandine nimbi Culminibus crepitant, sic densis ictibus heros pulsat, etc.,Verg. A. 5, 458.— With sic omitted, Verg. A. 6, 309 sqq.—
10 After aeque, so much ... as:
nihil aeque eos terruit, quam robur ac color imperatoris,Liv. 28, 26.—
11 After contra, otherwise ... than, not so ... as:
contra faciunt, quam professi sunt,Cic. Leg. 2, 5, 11.— So after secus:
ne me secus honore honestes quam ego te,Plaut. Capt. 2, 1, 50. —
12 After alius, with a preceding negative, not otherwise than, no other than:
nil aliud agens quam ut, etc.,nothing else than, Liv. 44, 27, 12:
neque aliud totā urbe agi quam bellum apparari,id. 4, 26, 12; Nep. Hann. 10, 1:
ob nullam aliam causam, quam ne,from no other cause than, Liv. 45, 25; 34, 2, 12. — Rarely with alius affirmatively (for ac):
ipse me paulum in aliā quam prius habuerim opinione nunc esse confiteor,Quint. 3, 6, 63. —
13 After aliter, otherwise than:
ne aliter, quam ego velim, meum laudet ingenium,Cic. Verr. 2, 1, 9, § 24:
ne aliter quam si, etc.,Col. 4, 2, 2.—
14 After supra:
saepe supra feret, quam fieri possit,more than, Cic. Or. 40, 139.—
15 After ultra:
ultra, quam satis est, producitur,farther than, Cic. Inv. 1, 18, 26.—
16 After diversum, otherwise than:
pransus quoque atque potus diversum valent quam indicant,something altogether different from what, Quint. 1, 4, 29; cf., after advorsum, only Plaut. Trin. 1, 2, 139 Brix ad loc.—
17 After words denoting number or quantity, which serve for comparison: dimidium tributi quam quod regibus ferre soliti erant, populo Romano pendere, the half of what, half as much as, Liv. 45, 18:
multiplex, quam pro numero, damnum est,too great for, greater than, id. 7, 8:
ferramenta duplicia, quam numerus servorum exigit,twice as many as, Col. 1, 8, 8.—So, too, after designations of time:
die vigesimā, quam creatus erat, dictaturā se abdicavit,on the twentieth day after, Liv. 6, 29: tabellarii venerunt post diem sextum, quam a vobis discesserant, Cic. Fil. ap. Cic. Fam. 16, 21, 1:
postridie venissemus, quam ... fuissemus,Cic. Ac. 2, 3, 9:
postero die quam illa erant acta,id. de Or. 2, 3, 12:
saeculis multis ante ... inventa sunt, quam, etc.,id. ib. 2, 5, 21. —
18 After the sup.:
bellum gerere cum tyranno, quam qui unquam, saevissimo et violentissimo in suos,the most cruel that ever was, Liv. 34, 32.—
19 So with rel. and sup. after tam:
tam gratum mihi id erit, quam quod gratissimum,Cic. Fam. 13, 3:
tam sum amicus rei publicae quam qui maxime,id. ib. 5, 2, 6:
ego sum tam mitis, quam qui lenissimus,id. Sull. 31, 87.—
20 Sometimes with magis or potius to be supplied, more ... than:
tacita mulier semper, quam loquens,Plaut. Rud. 4, 4, 70 dub.:
pacem quam bellum probabam,Tac. A. 1, 58. —
B In mere intensive expressions, exceedingly, very, quite, indeed:
admodum quam saevos est,very cruel indeed, Plaut. Am. 1, 3, 43:
nimis quam formido, ne, etc.,id. Most. 2, 2, 79:
nimis quam cupio,id. Capt. 1, 2, 17:
quam familiariter,Ter. And. 1, 1, 109: nam suos valde quam paucos habet, very few indeed, Brut. ap. Cic. Fam. 11, 13, 3:
mire quam,Cic. Att. 1, 11, 3:
sane quam refrixit,id. Q. Fr. 2, 6, 5.