1. religiosus — de Vaan
The corpus record — Latin
religiosus
religiosus
scrupulous, devote, religious
Generated live from the audited Latin corpus — every figure on this page is a database query, not prose from memory.
Where it lives
- Oratio Consulis Ausonii Versibus Rhopalicis 1 · 47.39/10k
- De haruspicum responso in P. Clodium in Senatu Habita 14 · 18.6/10k
- Octavius 12 · 10.35/10k
- Antoninus Pius 2 · 8.91/10k
- Pro Fonteio 4 · 8.81/10k
- Avidius Cassius 2 · 7.67/10k
- Florida 6 · 7.62/10k
- Otho 1 · 6.34/10k
- Historiam ecclesiasticam gentis Anglorum 38 · 5.39/10k
- Apologeticum 9 · 4.51/10k
- Vitellius 1 · 4.15/10k
- Metamorphoses 22 · 4.12/10k
Densest 12 of 96 attested works shown, by occurrences per 10,000 attested tokens.
What it meant
2. rĕlĭgĭōsus — Lewis & Short
rĕlĭgĭōsus (in the poets also rellig-), a, um, adj.religio,
qui omnia quae ad cultum deorum pertinerent, diligenter retractarent et tamquam relegerent, sunt dicti religiosi ex relegendo, etc.,Cic. N. D. 2, 28, 72 (cf. religio init.):
religiosi dicuntur, qui faciendarum praetermittendarumque rerum divinarum secundum morem civitatis delectum habent, nec se superstitionibus implicant,Fest. p. 289, 15 Müll.:
naturā sancti et religiosi,Cic. Rosc. Com. 15, 44:
asotos ita non religiosos ut edant de patellā,id. Fin. 2, 7, 22:
si magis religiosa fuerit,Plaut. As. 4, 1, 37:
nostri majores, religiosissimi mortales,Sall. C. 12, 3:
mortuis religiosa jura tribuere,religious rites, Cic. Lael. 4, 13:
mores justi, integri, religiosi,id. de Or. 2, 43, 184: amicitiae religiosā quādam necessitudine imbutae, quint. 1, 2, 20: hominem occidere religiosissimum erat, was a thing exceedingly pious or pleasing to the gods, Plin. 30, 1, 4, § 13; cf.:
aliqui nomine quoque consalutare religiosius putant, etc.,id. 28, 2, 5, § 23:
Judaei, viri religiosi,Vulg. Act. 2, 5.—
civitas religiosa, in principiis maxime novorum bellorum . . . ne quid praetermitteretur, quod aliquando factum esset. ludos Jovi donumque vovere consulem jussit,Liv. 31, 9:
per hos quoque dies abstinent terrenis operibus religiosiores agricolae,Col. 11, 2, 98; 11, 3, 62:
quem campi fructum quia religiosum erat consumere,was a matter of religious scruple, Liv. 2, 5; 3, 22; 5, 52; 6, 27; cf.:
religiosum est, quod jurati legibus judicarunt,Cic. Inv. 1, 30, 48.—
ecquis incultior, religiosior, desertior? Cato ap. Fest. s. v. repulsior, p. 236: ut stultae et miserae sumus Religiosae,Ter. Heaut. 4, 1, 37.—
religiosus est non modo deorum sanctitatem magni aestimans, sed etiam officiosus adversus homines,Fest. p. 278 Müll.:
quod et in re misericordem se praebuerit et in testimoniis religiosum,Cic. Caecin. 10, 26:
testis religiosissimus,id. Vatin. 1, 1:
natio minime in testimoniis dicendis religiosa,id. Fl. 10, 23:
judex,Quint. 4, 1, 9:
quem rerum Romanarum auctorem laudare possum religiosissimum,Cic. Brut. 11, 44:
ad Atticorum aures teretes et religiosas qui se accommodant,id. Or. 9, 27:
ephorus vero non est religiosissimae fidei,Sen. Q. N. 7, 16, 2:
religiosissimis verbis jurare,Petr. 21. —
templum sane sanctum et religiosum,Cic. Verr. 2, 4, 43, § 94; cf. id. Imp. Pomp. 22, 65:
signum sacrum ac religiosum,Cic. Verr. 2, 4, 57, § 127;
and so with sacer,id. Leg. 3, 13, 31:
dies,Suet. Tib. 61:
ex Aesculapi religiosissimo fano,Cic. Verr. 2, 4, 43, § 93:
Ceres antiquissima, religiosissima,id. ib. 2, 4, 49, § 109; cf.:
religiosissimum simulacrum Jovis Imperatoris,id. ib. 2, 4, 57, §
128: altaria,id. Planc. 35, 68:
deorum limina,Verg. A. 2, 365:
loca,Cic. Rab. Perd. 2, 7:
sacra religiosissima,Vell. 2, 45, 1; Suet. Aug. 7:
vestes,id. Tib. 36; id. Oth. 12:
simulacra,Sedul. 1, 227:
divini juris sunt veluti res sacrae et religiosae . . . (sunt res) religiosae quae diis manibus relictae sunt,Gai. Inst. 2, 3 sq.—
religiosius deos colere,Liv. 10, 7; cf.:
templum religiosissime colere,Cic. Inv. 2, 1, 1:
natalem religiosius celebrare,Plin. Ep. 3, 7, 8.—
testimonium dicere,Cic. Cael. 22, 55; cf. Plin. Pan. 65, 2:
commendare,Cic. Fam. 13, 17 fin.:
nihil religiose administrabat,Col. 3, 10, 7; cf. id. 8, 5, 11:
quicquid rogabatur, religiose promittebat,considerately, cautiously, Nep. Att. 15:
religiosius rem rusticam colere,Col. 11, 2, 95:
poëticen religiosissime veneror,Plin. Ep. 3, 15, 2.
In the wild
- religiosi Apuleius, Metamorphoses 11.16
- religiosissimum Pliny the Elder, Naturalis Historia 30.1.p3
- religiosis Apuleius, Metamorphoses 4.28
- religiosi Tertullian, Apologeticum 25.13
- religiosum Augustine, Epistulae. Selections. 42.4
- religiosum Livy, Ab urbe condita 1.2.5.3
6 of 363 attestations shown.
Where it came from
- Treated in de Vaan, Etymological Dictionary of Latin and the other Italic Languages (Brill 2008) s.v. religiosus (scan p. 355; entry #914). Root candidates: *lig-, *leig-.
Downloads
Word record (JSON)·Concordance (CSV)·Frequencies (CSV)·Cite (BibTeX)
CC BY 4.0 with receipt attribution — every file carries its license line. What is exportable
Latin text and lemmatization derived from the Perseus Digital Library (canonical-latinLit), CC BY-SA 4.0. Lewis & Short (public domain) via Perseus. This derived data is shared under the same CC BY-SA 4.0 license.