trādo — Lewis & Short
trādo (transdo, C. I. L. 1, 198, 54 and 58;
Ter. Phorm. prol. 2, and most freq. in Cæs.;I v. infra; cf. Neue, Formenl. 2, 734), dĭdi, dĭtum, 3 (in tmesi: transque dato endoque plorato, i. e. tradito et implorato, Vet. Lex ap. Fest. s. v. sub vos, p. 309 Müll.), v. a. trans-do, to give up, hand over, deliver, transmit, surrender, consign (syn.: dedo, remitto).
I Lit.
A In gen.
(a) Form trado:
ut amico traderem (thesaurum),Plaut. Trin. 1, 2, 143:
mihi trade istuc (argentum),id. As. 3, 3, 99; id. Curc. 3, 15: aliquid in manum, id. Merc. 2, 2, 7:
poculum alicui,Cic. Tusc. 1, 40, 96:
aedem Castoris sartam tectam,Cic. Verr. 2, 1, 50, § 131:
magistris traditi,id. Tusc. 3, 1, 2:
pecuniam regiam quaestoribus,Liv. 24, 23, 3:
pueros magistris,Ov. Am. 1, 13, 17:
equos domitoribus,Cic. Off. 1, 26, 90:
testamentum tibi legendum,Hor. S. 2, 5, 51:
ademptus Hector Tradidit fessis leviora tolli Pergama Graiis,id. C. 2, 4, 11:
miserat ad legatum Romanum, traditurum se urbem,Liv. 34, 29, 9:
armis traditis,Caes. B. G. 1, 27; 2, 13:
obsides, arma, perfugae traditi,id. ib. 1, 28: hunc ad carnificem. Plaut. Rud. 3, 6, 19:
in pistrinum tradier,id. Most. 1, 1, 16:
aliquem in custodiam vel in pistrinum,Cic. Q. Fr. 1, 2, 4, § 14:
aliquem supplicio,Suet. Vit. 14:
Augustus filiam suam equiti Romano tradere meditatus est,to give in marriage, Tac. A. 4, 40 med.—With acc. of place:
ea quae in Insulā erat Achradinam tradita est,Liv. 24, 23, 4.—
(b) Form transdo: tot tropaea transdes, Att. ap. Non. 517, 26 (Trag. Rel. v. 366 Rib.):
navem in fugam transdunt,id. ib. 155, 8 (Trag. Rel. v. 630 ib.):
ut arma per manus necessario transderentur,Caes. B. C. 1, 68:
per manus sevi ac picis transditas glebas,id. B. G. 7, 25; Hirt. B. G. 8, 15:
sibi captivos transdi,Caes. B. C. 3, 71:
neque se hostibus transdiderunt,id. B. G. 7, 77:
se (alicui),id. ib. 7, 47; Hirt. B. G. 8, 43:
se adversariis ad supplicium,Caes. B. C. 1, 76.—
B In partic.
1 Pregn., to deliver, commit, intrust, confide for shelter, protection, imprisonment, etc. (syn.: commendo, committo).
(a) Form trado:
sic ei te commendavi et tradidi,Cic. Fam. 7, 17, 2:
totum denique hominem tibi ita trado de manu, ut aiunt, in manum tuam,id. ib. 7, 5, 3:
alicui se laudare et tradere,Hor. Ep. 1, 9, 3:
hunc hominem velles si tradere,id. S. 1, 9, 47; id. Ep. 1, 18, 78:
hos (obsides) Aeduis custodiendos tradit,Caes. B. G. 6, 4; Liv. 22, 22, 4:
catenis ligatus traditur,id. 24, 45, 9:
in tuam custodiam meque et meas spes trado,Plaut. Most. 2, 1, 59.—
(b) Form transdo:
ab illo transditum initio et commendatum,Caes. B. C. 3, 57:
sibi a Divitiaco transditus,id. B. G. 7, 39. —
2 To give up or surrender treacherously, to betray:
causam tradere advorsariis,Ter. Phorm. 2, 1, 7:
quos tradituros sperabas, vides judicare,Cic. Rosc. Am. 22, 61:
tibi trado patriosque meosque Penates,Ov. M. 8, 91:
ferisne paret populandas tradere terras?id. ib. 1, 249:
tradimur, heu!Claud. in Rufin. 2, 261:
Judas ausus magistrum tradere,Sedul. 2, 74.—
II Trop.
A In gen., to give up, surrender, hand over, deliver, intrust, etc.
(a) Form trado:
et meam partem loquendi et tuam trado tibi,Plaut. As. 3, 1, 14:
eo ego, quae mandata, amicus amicis tradam,id. Merc. 2, 3, 51:
quae dicam trade memoriae,Cic. Rep. 6, 10, 10 (different from tradere memoriae, B. 2. b.):
si liberam possessionem Galliae sibi tradidisset,Caes. B. G. 1, 44:
Cingetorigi principatus atque imperium est traditum,id. ib. 6, 8.—Poet., with inf.:
tristitiam et metus Tradam protervis in mare Creticum Portare ventis,Hor. C. 1, 26, 2.—
(b) Form transdo:
summa imperii transditur Camulogeno Aulerco,Caes. B. G. 7, 57:
Vergasillauno Arverno summa imperii transditur,id. ib. 7, 76.—
B In partic.
1 Pregn., with se, to give one's self up, to yield, surrender, or devote one's self to any thing:
se totos voluptatibus,Cic. Lael. 23, 86:
se quieti,id. Div. 1, 29, 61: se lacrimis ac tristitiae, Luccei. ap. Cic. Fam. 5, 14, 2:
se studiis vel otio,Plin. Ep. 1, 9, 7:
si se consiliis ejus (rex) tradidisset,Flor. 2, 8, 6:
se in studium aliquod quietum,Cic. Inv. 1, 3, 4:
se in disciplinam alicujus,id. Phil. 2, 2, 3; cf.:
cogitationibus suis traditus,Sen. Ep. 9, 16.—
2 To make over, transmit, as an inheritance; to leave behind, bequeath (syn. lēgo):
qui in morte regnum Hieroni tradidit,Plaut. Men. 2, 3, 59: inimicitias posteris, Anton. ap. Cic. Att. 14, 13, A, 3:
consuetudo a majoribus tradita,Cic. Div. 2, 72, 150:
morbi per successiones traduntur,Plin. Ep. 1, 12, 4: traduntque metus. Sil. 4, 32:
traditumque inde fertur, ut in senatum vocarentur,it is said that this was the origin of the custom, Liv. 2, 1, 11.—
b To hand down or transmit to posterity by written communication; to relate, narrate, recount:
quarum nomina multi poëtae memoriae tradiderunt,Cic. Inv. 2, 1, 3: pugnae memoriam posteris, Liv. 8, 10, 8:
cujus (Socratis) ingenium variosque sermones immortalitati scriptis suis Plato tradidit,Cic. de Or. 3, 16, 60:
qualia permulta historia tradidit,id. Div. 1, 53, 121:
aliquid posteris,Plin. Ep. 6, 16, 1:
tradit Fabius Pictor in Annalibus suis, hirundinem, etc.,Plin. 10, 24, 34, § 71:
ipsum regem tradunt ... operatum his sacris se abdidisse,Liv. 1, 31, 8.—Esp., pass. pers. or impers., it is said, is recorded, they say, etc.:
qui (Aristides) unus omnium justissimus fuisse traditur,Cic. Sest. 67, 141: cujus (Lycurgi) temporibus Homerus etiam fuisse traditur. id. Tusc. 5, 3, 7:
nec traditur certum, nec interpretatio est facilis,Liv. 2, 8, 8; cf. id. 9, 28, 5:
sic enim est traditum,Cic. Leg. 1, 1, 3; cf.:
hoc posteris memoriae traditum iri, Aequos et Volscos, etc.,Liv. 3, 67, 1:
Galbam, Africanum, Laelium doctos fuisse traditum est,Cic. Tusc. 1, 3, 5:
ut Isocratem dixisse traditum est,id. Brut. 56, 204:
unguenta quis primus invenerit, non traditur,Plin. 13, 1, 1, § 2:
de hoc constantius traditur,Front. Aquaed. 7; cf.: traditur memoriae, with subj.-clause, Liv. 5, 21, 16. —
3 To deliver by teaching; to propose, propound, teach any thing (syn. praecipio).
(a) Form trado:
ea, quae dialectici nunc tradunt et docent,Cic. Fin. 4, 4, 9:
elementa loquendi,id. Ac. 2, 28, 92:
praecepta dicendi,id. de Or. 1, 18, 84:
optimarum artium vias meis civibus,id. Div. 2, 1, 1:
aliquid artificio et viă,id. Fin. 4, 4, 10:
haec subtilius,id. ib. 1, 9, 31:
aliquid,Caes. B. G. 7, 22:
virtutem hominibus,Cic. de Or. 1, 58, 247:
eodem tempore tradi omnia et percipi possint,Quint. 1, 12, 1:
nec tamquam tradita sed tamquam innata,id. 7, 10, 14:
praecepta,Sen. Ep. 40, 3.—Absol.:
si qua est in his culpa, tradentis (i.e. magistri) est,Quint. 3, 6, 59.—
(b) Form transdo:
multa praeterea de sideribus atque eorum motu ... disputant et juventuti transdunt,Caes. B. G. 6, 14:
Minervam operum atque artificiorum initia transdere,id. ib. 6, 17.—
4 Aliquid oblivioni, to forget utterly (late Lat.):
omnes justitiae ejus oblivioni tradentur,Vulg. Ezech. 33, 13; Greg. Mag. in Job, 25, 8.