excūsātĭo — Lewis & Short
excūsātĭo (excuss-), ōnis, f.excuso,
I an excusing, excuse (freq. and class.); constr. with obj. or subj. gen., absol., with cur, quominus, etc.
(a) With gen. obj.:
peccati,Cic. Lael. 11, 37:
intermissionis litterarum,id. Fam. 16, 25:
valent apud me excusationes injuriae tuae,id. Sull. 16, 47.—
(b) With gen. subj.:
pauci ejusdem generis addit cum excusatione Pompeii conjuncta (shortly before: velle Pompeium se Caesari purgatum),Caes. B. C. 1, 8, 4.—With both constructions:
excusatio Ser. Sulpicii legationis obeundae,Cic. Phil. 9, 4, 8.—
(g) With a causal gen. (freq.):
hic dies summa'st apud me inopiae excusatio,Plaut. As. 3, 1, 31:
excusatio vel pietatis, vel necessitatis, vel aetatis,Cic. Cael. 1, 2; cf.
adolescentiae,id. ib. 18, 43:
me neque honoris neque aetatis excusatio vindicat a labore,id. Sull. 9, 26:
aetatis,Caes. B. C. 1, 85, 9:
valetudinis,Cic. Pis. 6, 13:
oculorum,id. de Or. 2, 68, 275: familiaris funeris, id. Rab. Perd. 3, 8:
amicitiae,id. Lael. 12, 43:
necessitatis,id. Rab. Post. 10, 27:
summae stultitiae,id. Caecin. 11, 30 et saep.—
(d) Absol.:
turpis enim excusatio est si quis contra rem publicam se amici causa fecisse fateatur,Cic. Lael. 12, 40:
illa perfugia, quae sumunt sibi ad excusationem,id. Rep. 1, 5:
(Sappho) dat tibi justam excusationem,Cic. Verr. 2, 4, 57, § 126:
libenter Caesar petentibus Aeduis dat veniam excusationemque accipit,Caes. B. G. 6, 4, 3:
triduum disputationibus excusationibusque extrahitur,id. B. C. 1, 33, 3 et saep.—(e) With cur and quominus:
accipio excusationem tuam, qua usus es, cur, etc.,Cic. Fam. 4, 4, 1:
nemini civi ullam, quominus adesset, satis justam excusationem esse visam,id. Pis. 15, 36.—(z) With acc. and inf.:
habent excusationem legitimam, exsilii causa solum vertisse nec esse postea restitutos,id. Phil. 5, 5, 14.—(h) With kindr. accus.:
ad excusandas excusationes in peccatis,Vulg. Psa. 140, 4.—
II Transf., a being excused, a release, discharge from any thing (post-class.):
tria onera tutelarum dant excusationem,Dig. 27, 1 (De excusationibus), 3; cf.:
omnibus excusatio a tutela competit,ib. 5 et saep. (vid. the whole title).