făcultas — Lewis & Short
făcultas, ātis (
I gen. plur.:
facultatum,Cic. Off. 1, 9, 29 al.:
facultatium,Dig. 32, 1, 78, § 1; Col. 1, 4, 8), f. facul, facilis; cf.: difficultas, simultas, capability, possibility, power, means, opportunity; skill, ability to do any thing easily (class.; syn.: dotes, virtutes, ingenium, indoles).
I Lit.:
facultates sunt, aut quibus facilius fit, aut sine quibus aliquid confici non potest,Cic. Inv. 1, 27, 41.—Constr. with gen., ad, ut, inf., or absol.
(a) With gen. of gerund.:
facultas pariendi,Ter. And. 1, 4, 5:
summa copia facultasque dicendi,Cic. Quint. 2, 8:
sibi facultatem dicendi parare,Quint. 11, 2, 49:
Miloni manendi nulla facultas,Cic. Mil. 17, 45:
suscipiendi maleficii,id. Rosc. Am. 33, 92:
laedendi,id. Fl. 8, 19:
redimendi,id. de Imp. Pomp. 7, 18:
facultatem judicandi facere,Cic. Verr. 2, 2, 73, § 179 et saep.—So with ellipsis of dicendi:
extemporalis facultas,of extemporaneous speaking, Suet. Aug. 84; cf.:
facultas summa,Plin. Ep. 1, 20, 18; id. ib. 6, 29, 5.—With a gen. subst.:
talium sumptuum facultatem fructum divitiarum putat,Cic. Off. 2, 16, 56:
quod reliquis fugae facultas daretur,Caes. B. G. 1, 32 fin.:
Demostheni facultatem defuisse hujus rei,Quint. 6, 3, 2: si facultas tui praesentis esset, if I could but meet you face to face, Planc. in Cic. Fam. 10, 4:
facultates medicamentorum,virtue, efficacy, Cels. 5 praef. init.; id. ib. 17.—
(b) With ad:
ne irato facultas ad dicendum data esse videatur,Cic. Font. 10, 22 (6, 12); cf.:
ad explicandas tuas litteras,id. Rep. 1, 9; and:
ad ducendum bellum,Caes. B. G. 1, 38, 4.— In plur.:
ingenii facultates,Cic. Att. 3, 10:
multae mihi ad satis faciendum reliquo tempore facultates dabuntur,Cic. Clu. 4, 10.—Rarely with dat.:
si facultas sit alendis sarmentis,Col. 4, 29, 1.—
(g) With in:
modica in dicendo facultas,Suet. Galb. 3. —
(d) With ut:
nonnumquam improbo facultas dari, ut, etc.,Cic. Caecin. 25, 71; id. Rab. Perd. 6, 18:
L. Quintius oblatam sibi facultatem putavit, ut, etc.,id. Clu. 28, 77; id. Fam. 1, 7, 4:
erit haec facultas in eo, quem volumus esse eloquentem, ut, etc.,id. Or. 33, 117.—(e) With inf. (post-Aug. and very rare):
nobis saevire facultas,Stat. Th. 4, 513; 12, 36; Val. Fl. 3, 16; Auct. B. Afr. 78.—(z) Absol.:
cave quicquam, quod ad meum commodum attineat, nisi maximo tuo commodo et maxima tua facultate cogitaris,Cic. Q. Fr. 3, 9, 4:
urges istam occasionem et facultatem,id. Fam. 7, 8, 2:
poëtica quaedam,id. Rep. 1, 14:
facultas ex ceteris rebus comparata,id. de Or. 2, 12, 50:
si facultas erit,id. de Inv. 1, 46 fin.; cf.:
hinc abite, dum est facultas,while you can, Caes. B. G. 7, 50 fin.:
quoad facultas feret,Cic. Inv. 2, 3, 10.
II Transf., concr., for copia, opes, a sufficient or great number, abundance, plenty, supply, stock, store; plur., goods, riches, property (syn.: opes, bona, silva, divitiae, fortunae, copia, vis).
(a) Sing.:
nummorum facultas,Cic. Quint. 4, 16:
cujus generis (virorum) erat in senatu facultas maxima,id. Sull. 14, 42:
facultas vacui ac liberi temporis,id. de Or. 3, 15, 57:
omnium rerum, quae ad bellum usui erant, summa erat in eo oppido facultas,Caes. B. G. 1, 38, 3:
navium,id. ib. 3, 9, 6:
si facultas ejus succi sit copiosior,Col. 12, 38, 8 al.: pro facultate quisque, in proportion to his ability or wealth, Suet. Aug. 29.—
(b) Plur.:
anquirunt ad facultates rerum atque copias, ad potentiam, etc.,Cic. Off. 1, 3, 9:
mutandis facultatibus et commodis,id. ib. 2, 4, 15:
facultates commodorum praetermittere,id. Att. 1, 17, 5:
me tuae facultates sustinent,id. Q. Fr. 1, 3, 7:
videndum ne major benignitas sit quam facultates,id. Off. 1, 14, 42:
facultates ad largiendum magnas comparasse,Caes. B. G. 1, 18, 4:
facultates patrimonii nostri aliis relinquemus,Quint. 6 praef. § 16:
Gaius attritis facultatibus urbe cessit,Suet. Galb. 3:
modicus facultatibus,Plin. Ep. 6, 32, 2 et saep.:
Tantas videri Italiae facultates, ut, etc.,supplies, resources, Caes. B. G. 6, 1, 3;
with copia,id. B. C. 1, 49, 2:
ministrare alicui de facultatibus suis,Vulg. Luc. 8, 3:
qui facultates suas suspectas habet,i. e. doubts his own solvency, Gai. Inst. 2, 154.