fămĭlĭāris — Lewis & Short
fămĭlĭāris, e (
I abl. sing. regularly familiari; familiare, Varr. and P. Rutil. ap. Charis. p. 105 P.), adj. familia.
I Of or belonging to servants (rare; only as subst.): fămĭlĭāris, is, m., a servant:
majores nostri servos (quod etiam in mimis adhuc durat) familiares appellaverunt,Sen. Ep. 47 med.:
hujus familiae familiarem,Plaut. Am. 1, 1, 203; id. Ep. 1, 1, 2.—
II Of or belonging to a house, household, or family; household, domestic, family, private (freq. and class.):
fundus,Plaut. As. 5, 2, 24; cf.
focus,Col. 11, 1, 19:
filius,Plaut. Capt. 2, 2, 23:
negotiis familiaribus impediti,Auct. Her. 1, 1, 1; cf.:
res domesticae ac familiares,Cic. Tusc. 1, 1, 2; so,
res,the household, family affairs, property, Plaut. Stich. 1, 2, 88; Caes. B. G. 1, 18, 4; Quint. 12, 1, 6; 12, 7, 9:
ab domo ab re familiari, diutius abesse,Liv. 5, 4, 6 al.; cf.
copiae,Liv. 2, 16, 7:
pecuniae,Tac. A. 4, 15:
rationes,id. ib. 6, 16:
curae,id. ib. 11, 7:
referam nunc interiorem ac familiarem ejus vitam,Suet. Aug. 61:
vita,Plaut. Pers. 1, 3, 46:
quis umquam in luctu domestico, quis in funere familiari cenavit cum toga pulla?Cic. Vatin. 13, 31: parricidium, i. e. committed on a member of the same family, Att. ap. Cic. N. D. 3, 26, 67:
maeror,a family grief, Plaut. Cist. 4, 2, 60:
Lar,Cic. Quint. 27, 85; Cic. Verr. 2, 3, 11, § 27; id. Rep. 5, 5 Mos. N. cr., v. Lar; cf.:
numen Minerva,Quint. 10, 1, 91.—
B Transf.
1 Familiar, intimate, friendly, and (more freq.) subst., a familiar acquaintance, friend (syn.: amicus, familiaris, intimus, necessarius).
(a) With substt.:
videmus Papum Aemilium C. Luscino familiarem fuisse, etc.,Cic. Lael. 11, 39:
biduo factus est mihi familiaris,id. Fam. 3, 1, 2; id. Phil. 2, 32, 78; id. Rep. 2, 20; cf. id. Fam. 7, 8, 1:
amici,Plin. Ep. 9, 34, 1; 9, 37, 1:
sermones,Cic. Off. 2, 11, 39; id. Fam. 15, 15, 1; id. Att. 1, 9, 1; cf.
epistolae,Quint. 1, 1, 29:
minus familiari vultu respexisse,friendly, Suet. Caes. 78:
voltus ille,Cic. Att. 1, 11, 1:
colloquium,Liv. 25, 18, 5:
jam inde a puero in omnia familiaria jura assuetus,the rights of intimacy, id. 24, 5, 9:
voluntas,Sen. Ben. 6, 16, 1; cf.:
vox auribus meis familiaris,Petr. 100:
familiaribus magis ei aetati exemplis,Quint. 5, 10, 96:
exempla,id. 7, 2, 17; 9, 4, 44:
verba regionibus quibusdam magis familiaria,id. 8, 2, 13:
litterae,Suet. Tib. 62.—Comp.:
qui familiarior nobis propter scriptorum multitudinem est,Cic. de Or. 3, 19, 71:
aditus in domum,Liv. 24, 5, 7:
frater ei (with carior),Nep. Att. 16, 2:
quo boves familiariores bubulco fiant,Col. 6, 2, 6:
color argenti militaribus signis,Plin. 33, 3, 19, § 58. —Sup.:
homo amantissimus familiarissimus, conjunctissimus officiis,Cic. Sull. 20, 57; cf. id. Att. 16, 16, F. 17:
luna terris familiarissimum sidus,Plin. 2, 9, 6, § 41; 16, 18, 30, § 75; 16, 31, 57, § 131.—
(b) Absol.:
est ex meis domesticis atque intimis familiaribus,Cic. Fam. 3, 1, 3:
familiaris meus,id. Lael. 24, 89:
per C. Valerium Procillum familiarem suum cum eo colloquitur,Caes. B. G. 1, 19, 3:
Caelii,Cic. Cael. 25, 61:
pauci familiares,id. Lael. 1, 2.—Sup.:
quod M. Aemulius unus est ex meis familiarissimis atque intimis maxime necessarius,Cic. Fam. 13, 27, 2; cf.:
intimus, proximus, familiarissimus quisque,id. Q. Fr. 1, 4, 1:
familiarissimus meus,id. Fam. 13, 13, 1:
familiarissimi ejus,id. Rep. 1, 9.—
2 Of or belonging to one's self, to one's own people or country (cf. domesticus); only in the lang. of the haruspices, of those parts of the animal which related to the party that sacrificed (opp. hostilis):
(haruspices) fissum familiare et vitale tractant,Cic. Div. 2, 13, 32; cf.:
Decio caput jecinoris a familiari parte caesum haruspex dicitur ostendisse,Liv. 8, 9, 1; cf.:
mater procurans familiare ostentum,Liv. 26, 6, 14.—
3 Familiar, customary, habitual:
mihi familiare est omnes cogitationes meas tecum communicare,Plin. Ep. 4, 24, 7; 2, 5, 10:
familiare est hominibus omnia sibi ignoscere,Vell. 2, 30, 3:
fuisse statuariam artem familiarem Italiae quoque indicant,Plin. 34, 7, 16, § 33; 35, 7, 31, § 49.—
4 Fitting, appropriate, adapted:
quae peregrina ... transferuntur, minus sunt familiaria nostro solo quam vernacula,Col. 3, 4, 1:
familiarissimum hoc platanis,Plin. 16, 31, 57, § 131:
hipposelinum sabulosis familiarissimum,id. 19, 8, 48, § 163.—Hence, fămĭlĭārĭter, adv. *
1 By families:
agros in montibus Romani acceperunt familiariter,Front. de Colon. p. 119 Goes.—
2 Familiarly, intimately, on friendly terms (freq. and class.):
hominem ignotum compellare familiariter,Plaut. Men. 2, 3, 23; cf.:
nimium familiariter Me attrectas,id. Rud. 2, 4, 6; id. Ep. 1, 1, 2:
nihil turpius quam cum eo bellum gerere, quicum familiariter vixeris,Cic. Lael. 21, 77:
familiariter amicus,Quint. 1, 2, 15:
amatum a me,id. 10, 3, 12:
dilectus,Plin. Ep. 9, 19, 5 et saep.:
loqui,Cic. Div. in Caecil. 12, 37:
scribere,id. Att. 9, 4, 1: nosse causas, i. e. to be familiarly or intimately, accurately acquainted with, Quint. 6, 4, 8; 5, 7, 7:
quod ex longinquo petitur, parum familiariter nostro solo venit,i. e. suitable, adapted, Col. Arb. 1, 3.—Comp.:
licentius, liberius, familiarius cum domina vivere,Cic. Cael. 23, 57:
factum,id. de Or. 2, 3, 14; Quint. 2, 7, 3.—Sup.:
cum Verre familiarissime et amicissime vivere,Cic. Div. in Caecil. 9, 29; Nep. Ages. 1, 1.