fortis — Lewis & Short
fortis (archaic form FORCTIS, Fragm. XII. Tab. ap. Fest. s. v. sanates, p. 348 Müll.; cf. Paul. ex e, adj.Sanscr. dhar-; v. forma, firmus,
Fest. p. 84; and perh. also in the form FORCTUS; v. id. s. v. horctum, p. 102; cf. Müll. ad Fest. p. 320, b),I strong, powerful.
I Physically (rare;
syn.: firmus, strenuus, incolumis, animosus): ecquid fortis visa est (mulier),powerful, Plaut. Mil. 4, 3, 13:
set Bacchis etiam fortis tibi vissast?id. Bacch. 2, 2, 38: sicut fortis equus, spatio qui saepe supremo Vicit Olympia, nunc senio confectus quiescit, a powerful horse, Enn. ap. Cic. de Sen. 5, 14 (Ann. v. 441 ed. Vahl.); so,
equus,Lucr. 3, 8; 764; 4, 987; Verg. A. 11, 705.—Poet. transf.:
aquarum,Lucr. 6, 530:
terrae pingue solum ... Fortes invortant tauri,Verg. G. 1, 65:
contingat modo te filiamque tuam fortes invenire,i. e. hearty, well, Plin. Ep. 4, 1 fin.; 4, 21, 4; 6, 4, 3:
antecedebat testudo pedum LX., facta item ex fortissimis lignis,Caes. B. C. 2, 2, 4; so,
ligna fortissima,Veg. 1, 24 fin.:
invalidissimum urso caput, quod leoni fortissimum,Plin. 8, 36, 54, § 130:
fortiores stomachi,id. 32, 7, 26, § 80:
plantae fortiores fient,Pall. Febr. 24, 7:
fortiorem illum (pontem) tueri, Auct. B. Alex. 19, 2: castra,Cic. Div. 1, 33, 72:
aratra,Plin. Ep. 5, 6, 10:
fortiora remedia,Tac. A. 1, 29:
humeri,Val. Fl. 1, 434:
vincula,Sen. Hippol. 34: sol (with medius), powerful, i. e. fierce, hot, id. Med. 588:
fortiora ad hiemes frumenta, legumina in cibo,Plin. 18, 7, 10, § 60:
(vites) contra pruinas fortissimae,id. 14, 2, 4, § 23.—
II Mentally, strong, powerful, vigorous, firm, steadfast, stout, courageous, brave, manly, etc., answering to the Gr. a)ndrei=os (very freq. in all periods and sorts of composition).
A Of human beings: fortis et constantis est, non perturbari in rebus asperis nec tumultuantem de gradu deici, ut dicitur;
sed praesenti animo uti et consilio, nec a ratione discedere,Cic. Off. 1, 23, 80:
temperantia libidinem (aspernatur), ignaviam fortitudo: itaque videas rebus injustis justos maxime dolere, imbellibus fortes,id. Lael. 13, 47:
gladiatores fortes et animosos et se acriter ipsos morti offerentes servare cupimus,id. Mil. 34, 92:
rebus angustis animosus atque Fortis appare,Hor. C. 2, 10, 22:
viri fortes et magnanimi,Cic. Off. 1, 19, 63:
vir fortis et acris animi magnique,id. Sest. 20, 45:
boni et fortes et magno animo praediti,id. Rep. 1, 5; 1, 3:
sapientissimi et fortissimi,id. ib. 2, 34:
vir liber ac fortis,id. ib. 2, 19:
horum omnium fortissimi sunt Belgae,Caes. B. G. 1, 1, 3:
fortissimus vir,id. ib. 2, 25, 1; 2, 33, 4;
3, 20, 2: hunc liberta securi Divisit medium, fortissima Tyndaridarum,Hor. S. 1, 1, 100:
vis recte vivere? quis non? Si virtus hoc una potest dare, fortis omissis Hoc age deliciis,id. Ep 1, 6, 30:
seu quis capit acria fortis Pocula,id. S. 2, 6, 69: cavit, ne umquam infamiae ea res sibi esset, ut virum fortem decet, an honorable or worthy man, Ter. And. 2, 6, 13; cf.: FORCTIS frugi et bonus, sive validus, Paul. ex Fest. p. 84 Müll.; and:
HORCTUM et FORCTUM pro bono dicebant,id. p. 102:
ego hoc nequeo mirari satis, Eum sororem despondisse suam in tam fortem familiam ... Familiam optimam occupavit,so respectable, honorable a family, Plaut. Trin. 5, 2, 9;
(cf. bonus): vir ad pericula fortis,Cic. Font. 15, 33:
nondum erant tam fortes ad sanguinem civilem,Liv. 7, 40, 2:
vir contra audaciam fortissimus,Cic. Rosc. Am. 30, 85: vidi in dolore podagrae hospitem meum fortiorem, id. Fragm. ap. Non. 527, 33:
imperator in proeliis strenuus et fortis,Quint. 12, 3, 5:
virum fortem ac strenuum scio dixisse, etc.,Sall. C. 51, 16:
si fortes fueritis in eo, quem nemo sit ausus defendere,if you had proceeded with vigor, energy, Cic. Verr. 2, 1, 1, § 3.—Poet., with dat.:
fugacibus,Ov. M. 10, 543; and with inf.:
fortis et asperas Tractare serpentes,Hor. C. 1, 37, 26:
contemnere honores,id. S. 2, 7, 86:
aurum spernere fortior Quam cogere,id. C. 3, 3, 50; Stat. Th. 10, 906.—Prov.:
fortes fortuna adjuvat,fortune favors the brave, Ter. Phorm. 1, 4, 26; cf.:
fortes enim non modo fortuna adjuvat, ut est in vetere proverbio, sed multo magis ratio,Cic. Tusc. 2, 4, 11: audendum est;
fortes adjuvat ipsa Venus,Tib. 1, 2, 16: fortibus est fortuna viris data, Enn. ap. Macr. S. 6, 1 (Ann. v. 262 ed. Vahl.;
for which: audentes fortuna iuvat,Verg. A. 10, 284; and:
audentes deus ipse juvat,Ov. M. 10, 586); cf. also elliptically: sedulo, inquam, faciam: sed fortuna fortes;
quare conare, quaeso,Cic. Fin. 3, 4, 16; id. Fam. 7, 25.—
B Of animals (rare):
fortes ad opera boves,Col. 6, 1, 2:
bestiae et fortiora animalia,Lact. 6, 10, 13.—
C Of inanim. and abstr. things:
ex quo fit, ut animosior senectus sit quam adolescentia et fortior,Cic. de Sen. 22, 72:
fortibus oculis,with eyes sparkling with courage, id. Att. 15, 11, 1:
fortissimo et maximo animo ferre,id. Fam. 6, 13 fin.:
animus,Hor. S. 2, 5, 20:
pectus,id. Epod. 1, 14; id. S. 2, 2, 136:
fortissimo quodam animi impetu,Cic. de Or. 3, 8, 31:
acerrima et fortissima populi Romani libertatis recuperandae cupiditas,id. Phil. 12, 3, 7:
in re publica forte factum,id. Att. 8, 14, 2:
ut nullum paulo fortius factum latere posset,Caes. B. G. 3, 14, 8:
fortia facta,Sall. C. 59, 6; id. J. 53, 8; Liv. 26, 39, 3; Curt. 7, 2, 38:
opera,service, Liv. 40, 36, 11:
consilia,id. 9, 11, 4; 25, 31, 6; Cic. Sest. 23, 57; Tac. H. 3, 67:
solatia,id. A. 4, 8:
nulla poterat esse fortior contra dolorem et mortem disciplina,Cic. Tusc. 2, 17, 41:
acerrimae ac fortissimae sententiae,id. Cat. 3, 6, 13:
oratio fortis et virilis,id. de Or. 1, 54, 231; cf.:
genus dicendi forte, vehemens,id. ib. 3, 9, 32:
non semper fortis oratio quaeritur, sed saepe placida, summissa, lenis,id. ib. 2, 43, 183:
placidis miscentem fortia dictis,Ov. M. 4, 652:
verba,Prop. 1, 5, 14.—Hence, adv.: fortĭter.
1 (Acc. to I.) Strongly, powerfully, vigorously (rare):
astringere,Plaut. Bacch. 4, 7, 25:
verberare virgis uvas,Pall. Oct. 19.—Comp.:
sublatis fortius manibus,Petr. 9:
fortius attrahere lora,Ov. R. Am. 398:
ardere,id. M. 6, 708.—Sup.:
fortissime urgentes,Plin. 9, 8, 9, § 32:
rigorem fortissime servat ulmus,id. 16, 40, 77, § 210. —
2 (Acc. to II.) Strongly, powerfully, boldly, intrepidly, valiantly, bravely, manfully (very freq. in all periods and kinds of composition):
quae (vincla, verbera, etc.) tulisse illum fortiter et patienter ferunt,Cic. Phil. 11, 3, 7; cf.:
fortiter et sapienter ferre,id. Att. 14, 13, 3:
fortiter excellenterque gesta,id. Off. 1, 18, 61:
facere quippiam (with animose),id. Phil. 4, 2, 6:
repudiare aliquid (with constanter),id. Prov. Cons. 17, 41:
bellum gerere,id. Fl. 39, 98; cf.:
sustinere impetum hostium,Caes. B. G. 2, 11, 4:
perire,Hor. S. 2, 3, 42:
absumptis rebus maternis atque paternis,manfully made away with, id. Ep. 1, 15, 27.—Comp.:
pugnare,Caes. B. G. 2, 26, 2:
evellere spinas animo an agro,Hor. Ep. 1, 14, 4:
et melius secat res,id. S. 1, 10, 15.—Sup.:
Dolabella injuriam facere fortissime perseverat,Cic. Quint. 8, 31:
restitit hosti,Caes. B. G. 4, 12, 5.