lăbōro — Lewis & Short
lăbōro, āvi, ātum, 1, v. n. and
I a. [2. labor].
I Neutr., to labor, take pains, exert one's self, strive.
A In gen.:
ne labora,Ter. Heaut. 1, 1, 37:
sese (aratores) sibi, laborare,Cic. Verr. 2, 3, 52, § 121:
quid ego laboravi, aut quid egi, aut in quo evigilaverunt curae et cogitationes meae, si? etc.,id. Par. 2, 17:
ne familiares, si scuta ipsi ferrent, laborarent,id. Phil. 5, 6:
si mea res esset, non magis laborarem,id. Fam. 13, 44; 74:
qui non satis laborarunt,Quint. 8 prooem. § 29:
frustra laborabimus,id. 6, 3, 35; cf.:
frustra laboret Ausus idem,Hor. A. P. 241:
in enodandis nominibus,to exert one's self in vain, Cic. N. D. 3, 24, 62:
circa memoriam et pronuntiationem,Quint. 6, 4, 1:
circa nomina rerum ambitiose,id. 3, 11, 21:
in famam, Sen. de Ira, 3, 41, 3: in commune,Quint. 5, 11, 24; 8, 2, 18:
in spem,Ov. M. 15, 367.—With dat., to toil for, to serve:
cui (Jovi) tertia regna laborant,Sil. 8, 116.—With in and abl.:
quid est, in quo se laborasse dicit?Cic. Verr. 2, 3, 53, § 124:
qua in re mihi non arbitror diu laborandum,Quint. 2, 3, 2:
in dura humo,Ov. F. 4, 416:
in remigando,Vulg. Marc. 6, 48:
in omni gente,in behalf of, Juv. 8, 239.—With pro:
pro hoc (L. Flacco) laborant,Cic. Planc. 11, 28:
pro salute mea,id. Dom. 11, 30:
pro Sestio,id. Fam. 13, 8, 1.—With ut:
laborabat, ut reliquas civitates adjungeret,Caes. B. G. 7, 31:
ut honore dignus essem, maxime semper laboravi,Cic. Planc. 20, 50:
ut vos decerneretis laboravi,id. Prov. Cons. 11, 28:
neque te ut miretur turba labores,Hor. S. 1, 10, 73. —With ne:
et sponsio illa ne fieret, laborasti,Cic. Verr. 2, 3, 57, § 132: quae ego ne frustra subierim ... laboro, Lent. ap. Cic. Fam. 12, 14, 5.—With inf.:
quem perspexisse laborant,Hor. A. P. 435:
amarique ab eo laboravi,Plin. Ep. 1, 10, 2; 2, 5, 9:
si sociis fidelissimis prospicere non laboratis,Cic. Verr. 2, 3, 55, § 127:
quod audiri non laborarit,Cic. Att. 5, 2, 2:
hunc superare laboret,Hor. S. 41, 112; 2, 3, 269:
ne quaerere quidem de tanta re laborarint,Nep. Pel. 3, 1:
describere,Cael. Aur. Acut. 2, 1.—
B In partic.
1 To suffer, to labor under, to be oppressed, afflicted, or troubled with.
(a) Absol.: aliud est dolere, aliud laborare. Cum varices secabantur C. Mario, dolebat: cum aestu magno ducebat agmen, laborabat. Est inter haec tamen quaedam similitudo: consuetudo enim laborum perpessionem dolorum efficiet faciliorem, Cic. Tusc. 2, 15, 35:
valetudo tua me valde conturbat: significant enim tuae litterae, te prorsus laborare,id. Att. 7, 2, 2:
cum sine febri laborassem,id. ib. 5, 8:
eum graviter esse aegrum, quod vehementer ejus artus laborarent,id. Tusc. 2, 25, 61.—
(b) With ex:
ex intestinis,Cic. Fam. 7, 26, 1:
ex pedibus,id. ib. 9, 23:
ex renibus,id. Tusc. 2, 25, 60:
e dolore,Ter. And. 1, 5, 33.—Esp. of mental disorders, etc.:
ex invidia,Cic. Clu. 71, 202; id. Rosc. Am. 51, 149:
ex desiderio,id. Fam. 16, 11, 1:
ex inscitia,id. Inv. 2, 2, 5:
ex aere alieno laborare,to be oppressed with debt, Caes. B. C. 3, 22.—
(g) With ab:
a re frumentaria,Caes. B. C. 3, 9:
ab avaritia,Hor. S. 1, 4, 26.—
(d) With abl.:
laborantes utero puellae,Hor. C. 3, 22, 2:
domesticā crudelitate,Cic. Rosc. Am. 53, 154:
nec vero quisquam stultus non horum morborum aliquo laborat,id. Fin. 1, 18, 59:
odio apud hostes, contemptu inter socios,Liv. 6, 2:
pestilentiā laboratum est,id. 1, 31, 5:
crimine temeritatis,Quint. 12, 9, 14.—
2 To grieve, be in trouble, be vexed, to be concerned, solicitous, or anxious:
animo laborabat, ut reliquas civitates adjungeret,Caes. B. G. 7, 31:
ut vos decerneretis, laboravi,Cic. Prov. Cons. 11:
nihil laboro, nisi ut salvus sis,id. Fam. 16, 4, 4:
sponsio illa ne fieret laborasti,Cic. Verr. 2, 3, 57, § 132.— With de (esp. of events or persons on whose account one is concerned):
sororem de fratrum morte laborantem,Cic. Inv. 2, 26, 78:
de quibus ego ante laborabam, ne, etc.,id. Caecin. 1, 3:
laboro, ut non minimum hac mea commendatione se consecutum videretur,id. Fam. 13, 26, 4:
noli putare me de ulla re magis laborare,id. Att. 6, 1, 3:
his de rebus eo magis laboro, quod, etc.,id. Fam. 13, 56, 3:
in uno,i. e. to love, Hor. C. 1, 17, 19: non laboro, nihil laboro, I don't trouble myself about it, it concerns me not:
cujus manu sit percussus, non laboro,Cic. Rosc. Am. 34, 97:
quorsum recidat responsum tuum non magnopere laboro,id. Rosc. Com. 15, 43:
Tironi prospicit, de se nihil laborat,id. Phil. 8, 9, 26:
quid est quod de iis laborat,id. ib. 8, 8, 27; id. Tusc. 1, 43, 103.—With abl.:
tuā causā,Cic. Fam. 3, 7, 6:
neglegens ne qua populus laborat,Hor. C. 3, 8, 25.—With in:
in re familiari valde laboramus,Cic. Att. 4, 1, 3.—
3 To be in distress, difficulty, or danger:
quos laborantes conspexerat iis subsidia submittebat,Caes. B. G. 4, 26:
suis laborantibus succurrere,id. B. C. 2, 6; Sall. C. 60, 4:
ne legatus laborantibus suis auxilio foret,id. J. 52, 6; Curt. 9, 1, 15.—Impers. pass.:
maxime ad superiores munitiones laboratur,Caes. B. G. 7, 85.—Of inanim. things:
ut utraeque (triremes) ex concursu laborarent,Caes. B. C. 2, 6:
nec cur fraternis luna laboret equis (of an eclipse of the moon, because the sun's light is then withdrawn from it),Prop. 2, 34, 52 (3, 32, 48 M.); so,
luna laboret,Cic. Tusc. 1, 38, 92:
cum luna laborare non creditur,Plin. 2, 9, 6, § 42:
laboranti succurrere lunae,Juv. 6, 443:
Aquilonibus Querceta laborant,Hor. C. 2, 9, 6:
laborantem ratem deserere,Ov. P. 2, 6, 22:
laborat carmen in fine,Petr. 45.—
II Act. (only since the Aug. per.; for in Cic. Cael. 22, 54, elaboratus is the correct reading).
A To work out, elaborate, to form, make, prepare:
noctibus hibernis castrensia pensa laboro,Prop. 4, 3, 33:
quale non perfectius Meae laborarint manus,Hor. Epod. 5, 60:
arte laboratae vestes,Verg. A. 1, 639:
laborata Ceres,bread, id. ib. 8, 181:
et nobis et equis letum commune laboras,preparest, Sil. 16, 411.—
B To labor at, to cultivate:
frumenta ceterosque fructus,Tac. G. 45.