vălētūdo — Lewis & Short
vălētūdo (vălītūdo), ĭnis, f.valeo,
I habit, state, or condition of body, state of health, health, whether good or bad.
I Lit.
A In gen.:
optimā valetudine uti,Caes. B. C. 3, 49:
valetudine minus commodā uti,id. ib. 3, 62:
integra,Cic. Fin. 2, 20, 47:
bona,Lucr. 3, 102; Cic. Lael. 6, 20; Quint. 10, 3, 26; Cato, R. R. 141, 3:
melior,Plin. 23, 7, 63, § 120:
commodior,Quint. 6, 3, 77:
incommoda,Cic. Att. 5, 8, 1:
infirma atque etiam aegra,id. Brut. 48, 180:
quam tenui aut nullā potius valetudine,id. Sen. 11, 35:
adversa,Just. 41, 6:
dura,Hor. S. 2, 2, 88:
confirmata,Cic. Att. 10, 17, 2; id. Q. Fr. 1, 1, 16, § 46; id. de Or. 1, 62, 265:
ut valetudini tuae diligentissime servias,id. Q. Fr. 1, 1, 16, § 46:
multum interest inter vires et bonam valetudinem,Sen. Q. N. 1, praef. 6.—Plur.: sic caecitas ferri facile possit, si non desint subsidia valetudinum, of different states of health, i. e. whatever they may be, Cic. Tusc. 5, 39, 113.—
B In partic.
1 A good state or condition, soundness of body, good health, healthfulness (syn.:
salus, sanitas): valetudo decrescit, adcrescit labor,Plaut. Curc. 2, 1, 4:
valetudo (opportuna est), ut dolore careas et muneribus fungare corporis,Cic. Lael. 6, 22:
cui Gratia, fama, valetudo contingat abunde,Hor. Ep. 1, 4, 10:
valetudo sustentatur notitiā sui corporis et observatione, quae res aut prodesse soleant aut obesse,Cic. Off. 2, 24, 86:
melior fio valetudine, quam intermissis exercitationibus amiseram,id. Fam. 9, 18, 3:
id pecus valetudinis tutissimae est,Col. 7, 22:
hoc cibo ... firmitatem valetudinis custodiri,Plin. 20, 5, 20, § 42; cf.:
Quaque valetudo constat, nunc libera morbis, Nunc oppressa,Manil. 3, 140; cf. also Cic. de Or. 1, 62, 265.—
2 A bad state or condition, ill health, sickness, feebleness, infirmity, indisposition (syn.:
infirmitas, imbecillitas): curatio valetudinis,Cic. Div. 2, 59, 123:
gravitas valetudinis, quā tamen jam paulum videor levari,id. Fam. 6, 2, 1:
affectus valetudine,Caes. B. C. 1, 31:
gravis auctumnus omnem exercitum valetudine tentaverat,id. ib. 3, 2:
quodam valetudinis genere tentari,Cic. Att. 11, 23, 1:
quod me propter valetudinem tuam ... non vidisses,id. Fam. 4, 1, 1:
quod his Nonis in collegio nostro non affuisses, valetudinem causam, non maestitiam fuisse,id. Lael. 2, 8:
excusatione te uti valetudinis,id. Pis. 6, 13:
quibus (latere, voce) fractis aut imminutis aetate seu valetudine,Quint. 12, 11, 2:
medicus quid in quoque valetudinis genere faciendum sit, docebit,id. 7, 10, 10:
Blaesus novissimā valetudine conflictabatur,Plin. Ep. 2, 20, 7:
major, i. e. morbus comitialis,Just. 13, 2:
oculorum,Cic. Fam. 14, 4, 6:
calculorum,Plin. 21, 27, 100, § 173.—Plur.:
medicus regere valetudines principis solitus,Tac. A. 6, 50:
valetudinibus fessi,id. H. 3, 2:
quod ad febrium valitudines attinet,Plin. 23, 1, 24, § 48:
graves et periculosas valetudines experiri,Suet. Aug. 81; id. Tib. 11; Vitr. 1, 4.—
II Trop. (rare but class.), of the mind, health, soundness, sanity:
ii sunt constituti quasi malā valetudine animi, sanabiles tamen,Cic. Tusc. 4, 37, 80:
roga bonam mentem, bonam valetudinem animi, deinde tunc corporis,Sen. Ep. 10, 4; cf.:
valetudo ei neque corporis neque animi constitit,unsound state of mind, mental infirmity, Suet. Calig. 50.—Rarely without animi:
qui valetudinis vitio furerent et melancholici dicerentur,Cic. Div. 1, 38, 81.—
B Of style:
quos (Lysiae studiosi), valetudo modo bona sit, tenuitas ipsa delectat,Cic. Brut. 16, 64. —
III Personified: Valetudo, Health, as a divinity, Mart. Cap. 1, § 55.