impĕro — Lewis & Short
impĕro (inp-), āvi, ātum, 1 (archaic form, imperassit, v. a. and n.in-paro,
Cic. Leg. 3, 3, 6, and induperantum = imperantium, Enn. Ann. v. 413 Vahl.),I to command, order, enjoin (cf.: jubeo, praecipio, mando).
I In gen., constr. with acc., an inf. or an object-clause, a relative-clause, with ut, ne, or the simple subj., with the simple dat. or absol.
(a) With acc. (and dat. personæ):
faciendum id nobis quod parentes imperant,Plaut. Stich. 1, 1, 53:
fac quod imperat,id. Poen. 5, 3, 29; Ter. Hec. 2, 2, 2:
quae imperarentur, facere dixerunt,Caes. B. G. 2, 32, 3:
numquid aliud imperas?Ter. Eun. 2, 1, 7; id. Heaut. 4, 3, 26:
sto exspectans, si quid mihi imperent,id. Eun. 3, 5, 46:
nonnumquam etiam puerum vocaret: credo, cui cenam imperaret,i. e. ordered to get him his supper, Cic. Rosc. Am. 21, 59:
imperat ei nuptias,Quint. 7, 1, 14:
vigilias,id. 11, 3, 26:
certum modum,id. 11, 2, 27:
moram et sollicitudinem initiis impero,id. 10, 3, 9: graves dominae cogitationum libidines infinita quaedam cogunt atque imperant, Cic. Fragm. ap. Non. 424, 30 (Rep. 6, 1 Mos.):
utque Imperet hoc natura potens,Hor. S. 2, 1, 51.—In pass.:
arma imperata a populo Romano,Liv. 40, 34, 9:
quod ipsum imperari optimum est,Quint. 2, 5, 6:
imperata pensa,id. 3, 7, 6:
exemplar imperatae schemae,Suet. Tib. 43.—
(b) With inf. or an object-clause (esp. freq. in the post-Aug. per.; in Cic. and Cæs. only with inf. pass. or dep.):
animo nunc jam otioso esse impero,Ter. And. 5, 2, 1:
imperavi egomet mihi omnia assentari,id. Eun. 2, 2, 21:
jungere equos Titan velocibus imperat Horis,Ov. M. 2, 118; 3, 4:
nec minus in certo dentes cadere imperat aetas Tempore,Lucr. 5, 672:
has omnes actuarias imperat fieri,Caes. B. G. 5, 1, 3:
pericula vilia habere,Sall. C. 16, 2:
frumentum conportare,id. J. 48, 2; Hirt. B. G. 8, 27; Curt. 10, 1, 19; Tac. A. 2, 25:
Liviam ad se deduci imperavit,Suet. Calig. 25; id. Aug. 27; id. Tib. 60.—In pass.: in has lautumias, si qui publice custodiendi sunt, ex ceteris oppidis deduci imperantur, Cic. Verr. 2, 5, 27, § 69.—*With inf. act.:
haec ego procurare et idoneus imperor,Hor. Ep. 1, 5, 21. —
(g) With a rel.-clause (very rare):
imperabat coram, quid opus facto esset puerperae,Ter. And. 3, 2, 10:
quin tu, quod faciam, impera,id. Phorm. 1, 4, 46; Plaut. Curc. 1, 1, 3 and 6; id. Capt. 2, 3, 10.—
(d) With ut, ne, or the simple subj.:
ecce Apollo mihi ex oraculo imperat, Ut, etc.,Plaut. Men. 5, 2, 87:
his, uti conquirerent et reducerent, imperavit,Caes. B. G. 1, 28, 1:
consulibus designatis imperavit senatus, ut, etc.,Liv. 42, 28, 7: quibus negotium a senatu est imperatum, ut, etc., S. C. ap. Front. Aquaed. 104; Petr. 1:
mihi, ne abscedam, imperat,Ter. Eun. 3, 5, 30:
Caesar suis imperavit, ne, etc.,Caes. B. G. 1, 46, 2; 2, 32, 2; 3, 89, 4:
letoque det imperat Argum,Ov. M. 1, 670; 13, 659. — (e) With simple dat.:
si huic imperabo, probe tectum habebo,Plaut. Most. 4, 1, 14 (cf. above a):
aliquid alicui,Ter. Eun. 3, 5, 46; Cic. Rosc. Am. 21, 59. — (z) Absol.: Pa. Jubesne? Ch. Jubeo, cogo atque impero, Ter. Eun. 2, 3, 97:
si quid opus est, impera,Plaut. Am. 3, 3, 1:
impera, si quid vis,id. Aul. 2, 1, 23:
omnia faciam: impera,Ter. Heaut. 5, 5, 11:
quidvis oneris impone, impera,id. And. 5, 3, 26.
II In partic.
A In publicists' lang., to order to be furnished or supplied, to give orders for, make a requisition for:
cum frumentum sibi in cellam imperavisset (Verrem),Cic. Div. in Caecil. 10, 30:
quem (numerum frumenti) ei civitati imperas emendum,Cic. Verr. 2, 3, 74, § 173:
negas fratrem meum pecuniam ullam in remiges imperasse,id. Fl. 14, 33:
pecuniam,id. ib. § 32; cf.:
argenti pondo ducenta milia Jugurthae,Sall. J. 62, 5:
arma,Caes. B. C. 1, 6 fin.:
equites civitatibus,id. B. G. 6, 4 fin.; cf.:
quam maximum militum numerum provinciae toti,id. ib. 1, 7, 2:
obsides reliquis civitatibus,id. ib. 7, 64, 1; so, obsides Cic. de Imp. Pomp. 12, 35; Suet. Caes. 25. —
B In publicists' and milit. lang., alicui or absol., to command, govern, rule over:
his (magistratibus) praescribendus est imperandi modus ... qui modeste paret, videtur, qui aliquando imperet, dignus esse,Cic. Leg. 3, 2, 5; cf.:
sic noster populus in pace et domi imperat,id. Rep. 1, 40:
nulla est tam stulta civitas, quae non injuste imperare malit, quam servire juste,id. ib. 3, 18; cf.
also: cum is, qui imperat aliis, servit ipse nulli cupiditati,id. ib. 1, 34:
omnibus gentibus ac nationibus terra marique imperare,id. de Imp. Pomp. 19, 56; cf.:
jus esse belli, ut, qui vicissent, iis, quos vicissent, quemadmodum vellent imperarent,Caes. B. G. 1, 36, 1:
Jugurtha omni Numidiae imperare parat,Sall. J. 13, 2:
quot nationibus imperabat,Quint. 11, 2, 50:
clarus Anchisae Venerisque sanguis Imperet,Hor. Carm. Sec. 51; cf. id. C. 3, 6, 5:
recusabat imperare,i. e. to be emperor, Plin. Pan. 5, 5; cf.:
ipsum quandoque imperaturum,Suet. Claud. 3; id. Galb. 4; id. Oth. 4; id. Vit. 14; id. Tit. 2 et saep.— Hence,
b Ad imperandum, to receive orders or instructions:
nunc ades ad imperandum, vel ad parendum potius: sic enim antiqui loquebantur,Cic. Fam. 9, 25, 2; cf.:
cum ipse ad imperandum Tisidium vocaretur,Sall. J. 62, 8 Kritz.—
2 Transf., beyond the publicist's sphere, to command, master, govern, rule, control:
liberis,Ter. Ad. 1, 1, 51:
imperare sibi, maximum imperium est,Sen. Ep. 113 fin.:
ut nobismet ipsis imperemus,Cic. Tusc. 2, 21, 47:
cum homines cupiditatibus iis, quibus ceteri serviunt, imperabunt,id. Lael. 22, 82:
accensae irae,Ov. M. 9, 28:
dolori,Plin. Ep. 8, 19, 2:
lacrimis,Sil. 2, 652:
amori suo,Petr. 83:
ingenio suo,Sen. Contr. 1 praef. med.; cf.:
imperare animo nequivi, quin, priusquam perirem, cur periturus essem, scirem,Liv. 34, 31, 2: quibus egestas imperat, rules, governs, Enn. ap. Cic. Div. 1, 58, 132 (Trag. v. 357 Vahl.): imperat arvis, holds control over, i. e. forces to be productive, Verg. G. 1, 99; cf.:
sola terrae seges imperatur,Tac. G. 26:
fertilibus agris non est imperandum,Sen. Tranq. 15:
sic imperant vitibus et eas multis palmitibus onerant,Col. 3, 3, 6:
alius patrimonio suo plus imperavit quam ferre possit,Sen. Tranq. 4; cf.
also trop.: tamquam nescias, cui imperem: Epicurum,id. Ep. 29 fin.:
dum per continuos dies nimis imperat voci, rursus sanguinem reddidit,Plin. Ep. 5, 19, 6: imperat ergo viro (mulier), Juv. 6, 224.— Absol.:
animum rege, qui, nisi paret, Imperat,Hor. Ep. 1, 2, 63:
permittat, an vetet an imperet (lex),Quint. 7, 7, 7:
(eloquentia) hic regnat, hic imperat, hic sola vincit,id. 7, 4, 24.—
C In publicists' lang., to order the citizens to assemble, to summon:
dein consul eloquitur ad exercitum: Impero qua convenit ad comitia centuriata,Varr. L. L. 6, § 88 Müll.; Gell. 15, 27, 4;
so comically,Plaut. Capt. 1, 2, 52; cf. id. Cist. 1, 1, 60.—
D In medic. lang., to order, prescribe: non idem imperassem omnibus per diversa aegrotantibus, Sen. de Ira, 1, 16; Plin. 24, 1, 1, § 5:
si vires patiuntur, imperanda tridui abstinentia est,Cels. 7, 20.—
E In gram.:
imperandi declinatus,i. e. inflections of the imperative, Varr. L. L. 10, § 32 Müll.— Hence, impĕ-rātum, i, n., that which is commanded, a command, order:
jussus arma abicere, imperatum facit,executes the order, obeys, Caes. B. G. 5, 37, 1; freq. in plur.:
imperata facere,id. ib. 2, 3, 3; 5, 20 fin.; 6, 10, 3; id. B. C. 1, 60, 1; 2, 12, 4; 3, 34, 2 al.; cf.:
imperata detrectare,Suet. Caes. 54:
Senones ad imperatum non venire,according to orders, as ordered, Caes. B. G. 6, 2, 3.