2. dēbĕo — Lewis & Short
dēbĕo (dehibeo,
Plaut. Trin. 2, 4, 24I infra, cf. Ritschl, Opusc. Phil. 2, 590), ŭi, ĭtum, 2, v. a. de-habeo, (lit., to have or keep from some one: "qui pecuniam dissolvit, statim non habet id quod reddidit, qui autem debet, aes retinet alienum," Cic. Planc. 28, 68 Wund.; hence), to owe (Gr. o)fei/lw; opp. reddo, solvo, dissolvo, persolvo, freq. and class.).
I Lit., of money and money's worth.
a Act.,
(a) with acc.: quas (drachmas) de ratione dehibuisti,
Plaut. Trin. 2, 4, 24; cf. Ter. Heaut. 4, 5, 43: Mylasis et Alabandis pecuniam Cluvio debent,
Cic. Fam. 13, 56; so, pecuniam alicui,
id. ib. 13, 14 et saep.: qui dissolverem quae debeo,
Ter. Ph. 4, 3, 51: appellatus es de pecunia, quam pro domo, pro hortis, pro sectione debebas,
Cic. Phil. 2, 29, 71; so, grandem pecuniam,
Sall. C. 49, 3: quadringenties HS. Cic. Phil. 2, 37: talenta CC,
id. Att. 5, 21, 12: quadruplum, duplum,
Quint. 7, 4, 44 et saep.—
(b) Without acc.: illis quibus debeo,
Ter. Ph. 5, 7, 30: ut illi quam plurimi deberent,
Sall. J. 96, 2: nec ipsi debeo,
Quint. 4, 4, 6: Cal. Jan. debuit; adhuc non solvit,
Cic. Att. 14, 18; Caes. B. C. 3, 20, 3 et saep.—Part. pres. as subst.: debentes, ium, m., debtors, Liv. 6, 27, 3; cf. Sen. Ben. 1, 4, 5.—
b Pass.: dum pecunia accipitur, quae mihi ex publica permutatione debetur,
Cic. Fam. 3, 5, 4; Cic. Verr. 2, 3, 82; cf.: quam ad diem legioni frumentum deberi sciebat,
Caes. B. G. 6, 33: a publicanis suae provinciae debitam biennii pecuniam exegerat,
id. B. C. 3, 31; Quint. 5, 10, 117: quod si omnino non debetur? Quid? praetor solet judicare deberi?
Cic. Q. Fr. 1, 2, 3, § 10; cf.: quaeretur an debeatur,
Quint. 7, 1, 21 et saep.—Hence,
(b) Dēbĭ-tum, i, n., what is owing, a debt, Cic. Att. 13, 23 fin.: ne de bonis deminui paterentur priusquam Fundanio debitum solutum esset,
id. Q. Fr. 1, 2, 3, § 10: tamquam debito fraudetur,
id. Or. 53, 178: ex quibus unum haec epistula in debitum solvet,
will pay a debt with one, Sen. Ep. 7, 10: reddere,
to repay, Col. 10, pr. 1.
2 Prov.: animan debere,
to be over head and ears in debt, Ter. Ph. 4, 3, 56 ("Graecum proverbium, kai\ au)th\n th\n yuxh\n o)fei/lei," Don.).
II Trop., to owe something, i. e. to be under obligation, both to and for something.
A To owe, i. e. to be bound or under obligation to render, pay, etc., something (for syn. cf.: necesse est, oportet, cogo, decet, opus est, par est, meum, tuum ... alicujus est).
1 In gen.
a Act.
(a) with acc.: ego hoc tibi pro servitio debeo,
Ter. Andr. 4, 1, 51: quo etiam majorem ei res publica gratiam debet,
Cic. Phil. 2, 11, 27; so, gratiam,
Sall. J. 110; cf. no. b: videris patriae hoc munus debere,
Cic. Leg. 1, 25: si fidem debet tutor,
Quint. 5, 10, 73 (acc. to Cic. Top. 10, 42, si tutor fidem praestare debet); cf. no. b: dies longa videtur opus debentibus,
Hor. Ep. 1, 1, 21: quos mundo debes oculos,
Ov. M. 4, 197: debueram patriae poenas odiisque meorum,
Verg. A. 10, 853; cf. Ov. M. 6, 538; id. F. 5, 648: juvenem nil jam caelestibus ullis debentem,
Verg. A. 11, 51; cf. Sil. 15, 371: navis, quae tibi creditum Debes Vergilium finibus Atticis, Hor. Od. 1, 3, 6; Ov. M. 1, 481 sq.: Turnum debent haec jam mihi sacra,
Verg. A. 12, 317 Wagn. N. cr.; cf. id. ib. 11, 179: isti tibi quid homines debent?
i. e. what business have you with those men? Plaut. Trin. 4, 2, 51; cf. infra b fin.—
(b) With inf., to be bound, in duty bound to do something; I ought, must, should, etc., do it (in class. prose always in the sense of moral necessity; in the poets sometimes for necesse est): debetis velle quae velimus,
Plaut. Am. prol. 39: num ferre contra patriam arma illi cum Coriolano debuerunt?
Cic. Lael. 11: multo illa gravius aestimare debere,
Caes. B. G. 7, 14 fin.: Africam forte Tubero obtinere debebat,
id. B. C. 1, 30: debes hoc etiam rescribere,
Hor. Ep. 1, 3, 30 et saep.: ut agri vastari, oppida expugnari non debuerint, Caes, B. G. 1, 11: summae se iniquitatis condemnari debere, si, etc.,
id. ib. 7, 19 fin.: scriptor ... inter perfectos veteresque referri debet, etc.,
Hor. Ep. 2, 1, 37 (for which ib. 41: inter quos referendus erit? cf. also ultima semper Exspectanda dies homini; dicique beatus Ante obitum nemo debet,
Ov. M. 3, 137): ut jam nunc dicat, jam nunc debentia dici,
Hor. A. P. 43 et saep.—Poet. for necesse est, oportet, it is necessary, it must needs (so almost everywhere in Lucret.): omnia debet enim cibus integrare novando et fulcire cibus, etc.,
Lucr. 2, 1146; 3, 188; 4, 61; 1, 232 Munro.—
b Pass., to be due or owing: Veneri jam et Libero reliquum tempus deberi arbitrabatur,
Cic. Verr. 2, 5, 11: quanta his (sc. dis) gratia debeatur,
id. Fin. 3, 22, 73; id. Q. Fr. 1, 1, 9 fin.: honores non ex merito, sed quasi debitos repetere,
Sall. J. 85, 37 et saep.: persolvant grates dignas et praemia reddant Debita!
Verg. A. 2, 538: debita quam sulcis committas semina,
id. G. 1, 223; Prop. 1, 6, 17; 2, 28, 60 (3, 26, 14 M.): debitae Nymphis opifex coronae,
Hor. Od. 3, 27, 30: calentem debita sparges lacrima favillam,
id. ib. 2, 6, 23; Prop. 3, 7, 9 (4, 6, 9 M.): soli mihi Pallas debetur,
Verg. A. 10, 443 et saep.: quid tibi istic debetur?
what business have you there? Plaut. Mil. 2, 5, 18; id. Truc. 2, 2, 8; id. Rud. 1, 1, 34; cf. supra, a
(a) .—Hence, Dēbĭtum, i, n., what is due, debt, duty, obligation (post-Aug. and rare): velut omni vitae debito liberatus,
Curt. 10, 5, 3: nepotum nutriendorum,
Val. Max. 2, 9, 1: non secundum gratiam, sed secundum debitum,
Vulg. Rom. 4, 4; 1 Cor. 7, 3: solvere debito,
to free from obligation, Sen. Ben. 6, 4, 1.—
2 Poet. (esp. in Verg.) and in post-Aug. prose like the Gr. o)fei/lw and o)fliska/nw.
a To owe, i. e. to be bound or destined by fate or by nature (v. Lidd. and Scott sub. o)fei/lw, no. 3).
(a) Act.. urbem et jam cerno Phrygios debere nepotes, i. e. are destined to found, Ov. M. 15, 444: debet multas hic legibus aevi (i. e. fato) Ante suam mortes,
Luc. 2, 82; cf. id. 6, 530.—More usually,
(b) pass., to be due i. e. to be destined: cui regnum Italiae Romanaque tellus Debentur,
Verg. A. 4, 276; cf. id. ib. 3, 184; 7, 120; 145: indigetem Aeneam scis Deberi caelo,
id. ib. 12, 795: animae, quibus altera fato Corpora debentur,
id. ib. 6, 714: sors ista senectae Debita erat nostrae,
id. ib. 11, 166: fatis debitus Arruns,
i. e. devoted to death, id. ib. 11, 759: dum bello Argolici vastabant Pergama reges Debita casurasque inimicis ignibus arces,
id. ib. 8, 375 ("fataliter ad exitium destinata," Serv.); cf. so absol.: tempora Parcae debita complerant,
id. ib. 9, 108: morbo naturae debitum reddiderunt,
Nep. Reg. 1 fin.: DEBITVM NATVRAE PERSOLVIT, etc., Inscr. Orell. no. 3453; and simply DEBITVM PERSOLVIT,
id. ib. no. 4482.—
b So, because what one is destined by the fates to suffer is regarded as his debt (o)fliska/nein ge/lwta/ tini): tu nisi ventis debes ludibrium, cave,
Hor. Od. 1, 14, 16.
B To owe something to some one, to be indebted to or to have to thank one for something.
(a) With acc.: ut hoc summum beneficium Q. Maximo debuerim,
Cic. de Or. 1, 26, 121; so magna beneficia mihi, Cael. ap. Cic. Fam. 8, 12; qui mihi laudem illam eo minus deberet,
Cic. Att. 1, 14, 3: me paene plus tibi quam ipsi Miloni debiturum,
id. Fam. 2, 6 fin.; cf. id. Planc. 28; and quantum cuique deberet,
Nep. Epam. 3 fin.; Plin. Pan. 30, 1 et saep.: o cui debere salutem Confiteor,
Ov. M. 7, 164; so vitam,
id. Pont. 4, 5, 31; and in a like sense: se,
id. M. 7, 48; 2, 644; so, in a bad sense, hoc quoque Tarquinio debebimus,
id. Fast. 2, 825. —
(b) Absol., to be indebted, obliged, under obligation to one: verum fac me multis debere, et in iis Plancio, etc.,
Cic. Planc. 28; cf. with a clause: tibi nos debere fatemur, quod, etc.,
Ov. M. 4, 76.
C To continue to owe something; i. e. to withhold, keep back: quod praesenti tibi non tribueram, id absenti debere non potui,
Cic. Fam. 7, 19, init.—So pass.: sic enim diximus, et tibi hoc video non posse debere,
id. Tusc. 2, 27, 67 fin.