1. ille — Lewis & Short
ille (old orthog., olle), a, ud (ollus, a, um, Enn. ap.
Varr. L. L. 7, § 42 Müll.; Verg. A. 5, 197; in dramat. poets often ĭlle, v. Corss. Ausspr. II. p. 624),I gen. illī^us (usu. illĭus in epic and lyric poets; Cic. de Or. 3, 47, 183; illīus in the time of Quint; cf. Ritschl, Opusc. 2, 683 sqq.; 696; gen. sing. m. illi, Cato ap. Prisc. p. 694; dat. sing. f. olli, Verg. A. 1, 254; Cato, R. R. 153 and 154; abl. plur. † ab oloes = ab illis, Paul. ex Fest. p. 19 Müll.); pron. demonstr. [Etym. dub., v. Corss. Beitr. p. 301], points (opp. hic) to something more remote, or which is regarded as more remote, and, in contrast with hic and iste, to something near or connected with a third person, that; he, she, it (absol.).
I In gen.
(a) With substantives: ille vir haud magna cum re sed plenus fidei, Enn. ap. Cic. de Sen. 1, 1 (Ann. v. 342 Vahl.): si quid vos per laborem recte feceritis, labor ille a vobis cito recedet ... nequiter factum illud apud vos semper manebit, Cato ap. Gell. 16, 1 fin.:
sol me ille admonuit,that sun, Cic. de Or. 3, 55, 209:
in illa tranquillitate atque otio jucundissime vivere,id. Rep. 1, 1:
cum omnis arrogantia odiosa est, tum illa ingenii atque eloquentiae multo molestissima,id. Div. in Caecil. 11, 36:
in illa vita,id. ib. 1, 3:
illum Aurora nitentem Luciferum portet,Tib. 1, 3, 93.—
(b) Absol.: illos bono genere gnatos, Cato ap. Gell. 10, 3, 17:
ergo ille, cives qui id cogit, etc.,Cic. Rep. 1, 2:
tum ille, Non sum, inquit, nescius, etc.,id. de Or. 1, 11, 45; cf. id. Rep. 1, 9; 1, 10:
illum ab Alexandrea discessisse nemo nuntiat,id. Att. 11, 17, 3; cf.:
de illius Alexandrea discessu nihil adhuc rumoris,id. ib. 11, 18, 1:
ne illi sanguinem nostrum largiantur,Sall. C. 52, 12.—In neutr. with gen.:
Galba erat negligentior, quam conveniret principi electo atque illud aetatis,Suet. Galb. 14:
illud horae,id. Ner. 26.—
B With other pronouns:
itaque cum primum audivi, ego ille ipse factus sum: scis quem dicam,Cic. Fam. 2, 9, 1; cf.:
qui cum illis una ipsum illum Carneadem diligenter audierat,id. de Or. 1, 11, 45:
ille quoque ipse confessus est,Cels. 1, 3:
huic illi legato,Cic. Fl. 22, 52:
hunc illum fatis Portendi generum,Verg. A. 7, 255; cf.:
hic est enim ille vultus semper idem quem, etc.,Cic. Tusc. 3, 15, 31:
hic est ille status quantitatis,Quint. 7, 4, 15:
est idem ille tyrannus deterrimum genus,Cic. Rep. 1, 42:
eandem illam (sphaeram),id. ib. 1, 14:
cum et idem qui consuerunt et idem illud alii desiderent,id. Off. 2, 15 fin.:
illum reliquit alterum apud matrem domi,Plaut. Men. prol. 26.—
C Opp. to hic, to indicate that object which is the more remote, either as regards the position of the word denoting it, or as it is conceived of by the writer; v. hic, I. D.—
D Pleon., referring back to a subject or object already mentioned in the same sentence:
sic oculos, sic ille manus, sic ora ferebat,Verg. A. 3, 490; cf. Cic. de Or. 1, 20, 91:
non ille timidus perire, etc.,Hor. C. 4, 9, 51; id. S. 2, 3, 204:
Parmenides, Xenophanes, minus bonis quamquam versibus, sed tamen illi versibus increpant, etc.,Cic. Ac. 2, 23, 74.
II In partic.
A Pregn., that, to indicate some well-known or celebrated object, equivalent to the ancient, the wellknown, the famous: si Antipater ille Sidonius, quem tu probe, Catule, meministi, Cic. de Or. 3, 50, 194:
Xenophon, Socraticus ille,id. ib. 2, 14, 58:
auditor Panaetii illius,id. ib. 1, 11, 45:
a qua (gratia) te flecti non magis potuisse demonstras, quam Herculem Xenophontium illum a voluptate,id. Fam. 5, 12, 3:
ut ex eodem Ponto Medea illa quondam profugisse dicitur,id. de Imp. Pomp. 9, 22:
magno illi Alexandro simillimus,Vell. 2, 41:
honestum illud Solonis est,Cic. de Sen. 14, 50:
illa verba,Quint. 10, 7, 2:
velocitas,id. ib. 8.—
B Particular phrases.
a Hic ... ille, this ... that, the one ... the other, of single objects in opp. to the whole: non dicam illinc hoc signum ablatum esse et illud;
hoc dico, nullum te Aspendi signum, Verres, reliquisse,Cic. Verr. 2, 1, 20, § 53.—
b Ille aut or et ille, that or that, such and such:
quaesisse, num ille aut ille defensurus esset,Cic. Rosc. Am. 21, 59:
commendo vobis illum et illum,Suet. Caes. 41.—
c Ille quidem ... sed (autem, etc.), certainly, to be sure, indeed, etc., ... but still:
philosophi quidam, minime mali illi quidem, sed, etc.,Cic. Off. 3, 9, 39:
ludo autem et joco uti illo quidem licet, sed, etc.,id. ib. 1, 29, 103:
Q. Mucius enucleate ille quidem et polite, ut solebat, nequaquam autem, etc.,id. Brut. 30, 115:
alter bellum comparat, non injustum ille quidem, suis tamen civibus exitiabile,id. Att. 10, 4, 3:
sequi illud quidem, verum, etc.,id. Fat. 18, 41.—
d Ex illo, from that time, since then (poet. and very rare):
ex illo fluere et retro sublapsa referri Spes Danaūm,Verg. A. 2, 169 (for which in full:
tempore jam ex illo casus mihi cognitus urbis Trojanae,id. ib. 1, 623):
solis ex illo vivit in antris,Ov. M. 3, 394:
scilicet ex illo Junonia permanet ira,id. H. 14, 85.— Hence, advv.
1 illā (sc. viā=ab hac parte), in that way, in that direction, there (very rare):
nunc ego me illa per posticum ad congerrones conferam,Plaut. Most. 3, 3, 27; id. Mil. 2, 3, 17:
hac vel illa cadit,Plin. Ep. 2, 17, 18:
ac ne pervium illa Germanicis exercitibus foret, obsaepserat,Tac. H. 3, 8; 5, 18; id. A. 2, 17:
ipsum quin etiam Oceanum illa tentavimus,id. G. 34:
forte revertebar festis vestalibus illa, qua, etc.,Ov. F. 6, 395 Merk. (vulg. illac).—
2 illō (sc. loco), to that place, thither (class.).
A Lit., with verbs of motion, = illuc:
principio ut illo advenimus, ubi primum terram tetigimus,Plaut. Am. 1, 1, 48:
neque enim temere praeter mercatores illo adit quisquam,Caes. B. G. 4, 20, 3:
nam illo non saxum, non materies advecta est,Cic. Verr. 2, 1, 56, § 147; Sen. Q. N. 4, 2, 28; Plin. 18, 33, 76, § 328: To. Vin' huc vocem? Do. Ego illo accessero, Plaut. Pers. 4, 4, 26:
positiones huc aut illo versae,Sen. Q. N. 2, 11, 1.—
B Transf.
a To that end, thereto:
haec omnia Caesar eodem illo pertinere arbitrabatur, ut, etc.,to that very purpose, Caes. B. G. 4, 11, 4:
spectat,Dig. 47, 10, 7.—
b Post-class. for ibi, there, Dig. 48, 5, 23.—
3 illim, adv., an early form (cf.: istim, exim) for illinc (i. e. illim-ce), from that place, thence (ante-class. and a few times in Cic.): sarculum hinc illo profectus illim redisti rutrum, Pompon. ap. Non. 18, 21 (Fragm. Com. v. 90 Rib.); Plaut. Poen. 5, 2, 98; Ter. Hec. 3, 1, 17; Lucr. 3, 879:
illim equidem Gnaeum profectum puto,Cic. Att. 9, 14, 2 (al. illinc):
quid illim afferatur,id. ib. 7, 13, b, 7 (al. illinc); id. ib. 11, 17, 3:
omnem se amorem abjecisse illim atque in hanc transfudisse,i. e. from her, id. Phil. 2, 31, 77; id. Harusp. Resp. 20, 42.